ARCHIWUM GŁÓWNE AKT DAWNYCH

i

POLSKIE TOWARZYSTWO HERALDYCZNE

zapraszają na inaugurację projektu:

Digitalizacja akt sądowych płockich z okresu staropolskiego

 

W problematykę spotkania wprowadzą:

- prof. dr hab. Krzysztof Mikulski, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

- dr hab. Sławomir Górzyński, prof. Uniwersytetu Opolskiego

 

Czwartek, 11 lutego 2016 r., godz. 15, Sala balowa AGAD, Warszawa, ul. Długa 7

 

Księgi ziemskie płockie; Acta Terrestria Plocensia, 1400–1793. 217 j.a. (21 m.b.).

Księgi grodzkie płockie; Acta Castrensia Plocensia; 1444–1794. 774 j.a. (86 m.b.).

Utworzenie graficznej bazy wiedzy zawierającej kompletną digitalizację dwóch sądów szlacheckich okresu staropolskiego przyniesie możliwość łatwego korzystania z materiałów masowych. Funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości i gospodarki majątkami ziemskimi było możliwe w Koronie (a następnie w Wielkim Księstwie Litewskim) dzięki istnieniu od średniowiecza do upadku państwa dwóch sądów: ziemskiego i grodzkiego. Dzięki zachowaniu w zasobie Archiwum Głównego Akt Dawnych licznej reprezentacji ksiąg tych sądów możliwe jest odczytywanie zawartego w nich przekazu przeszłości zarówno w wymiarze spraw spornych jak i niespornych. Praktycznie niewyobrażalne jest opracowywanie jakiegokolwiek tematu z dziejów historii gospodarczej, społecznej, struktur społecznych, a nawet dziejów mniejszości narodowych (np. Cyganów) bez rozpoznania zawartości ksiąg grodzkich i ziemskich. Dla historyka dziejów późnego średniowiecza i doby nowożytnej każde omówienie wagi tych ksiąg wyda się za krótkie, natomiast przedstawienie zasobu i możliwości badawczych przekracza ramy opisu projektu. Mimo to należy podkreślić co najmniej kilka pól badawczych na jakich dzięki udostępnieniu masowemu akt sądowych stanie się możliwe, lub znacząco łatwiejsze wykonywanie kwerend, a zatem rozwój badań naukowych. Należą do nich kwestie związane ze szczególnym znaczeniem ziemi płockiej, jako lenna Korony Polskiej, a zarazem stołecznego mazowieckiego grodu (a zatem szczególnej roli odbywanych tam sądów, a także wagi okolicznego rycerstwa‐szlachty‐ziemiaństwa). Kolejnym niezwykle ciekawym polem badań jest powstanie, rozwój a potem funkcjonowanie polskiej tradycji parlamentarnej, zarówno lokalnej czyli sejmików, jak i na polu ogólnokrajowym, czyli sejmów, wśród wpisów znajdują się lauda, instrukcje sejmikowe. Lauda są ważnym źródłem poznania historii lokalnej, a także do poznania odrębności terytorialnych w I Rzeczypospolitej, w szczególności dotyczących Mazowsza. Dzięki digitalizacji i udostępnieniu w Internecie staną się łatwiej dostępne. Akta sądowe spisane są zasadniczo w języku łacińskim, jednakże znajduje się na kartach tych ksiąg wiele wpisów krótszy bądź dłuższych w języku polskim, co pozwala na badanie także języka staropolskiego, który dla wieku XVI jest w miarę dobrze rozpoznany, ale dla XVII i XVIII w. jest nadal wdzięcznym polem badawczym. Nie należy także zapominać o szerokich możliwościach badawczych w zakresie genealogii szlacheckiej, która ukryta jest na kartach digitalizowanych i udostępnianych ksiąg. Dzięki udostępnieniu właśnie ksiąg płockich ogromna rzesza szlachty mazowieckiej, nieuchwytna w materiałach drukowanych (herbarzach, edycjach źródłowych), przemówi do nas szerzej.

 

Sławomir Górzyński

Joomla templates by a4joomla